Δημοσιεύτηκε η Έκθεση της Έδρας Στρατηγικών Σπουδών ΓΕΕΘΑ Θουκυδίδης για την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2016. Η Έκθεση συντάσσεται από την ερευνητική ομάδα της Έδρας υπό τον Καθηγητή Ηλία Κουσκουβέλη. Μπορείτε να διαβάσετε την έκθεση εδώ.

H Έκθεση έχει στόχο την επισκόπηση των σημαντικότερων γεγονότων που έλαβαν χώρα στην Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και γενικότερα στον περίγυρο της χώρας κατά την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2016. Μελετά, αφενός, τις εξελίξεις στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική σκηνή της Τουρκίας, και αφετέρου, τις πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και στα Βαλκάνια.

Οι εξελίξεις στην εσωτερική πολιτική σκηνή της Τουρκίας κατά την εξεταζόμενη περίοδο είναι απόρροια των πολιτικών που εφάρμοσε η ισλαμική ηγεσία της χώρας μετά τις εκλογές της 7ης Ιουνίου του 2015. Η επιδίωξη του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο στα πολιτικά πράγματα του τόπου, μεταφράστηκε σε αυξημένη παρεμβατικότητα στο έργο της εκτελεστικής εξουσίας, κάτι που αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στην ομαλή λειτουργία του συστήματος. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι προσπάθειες του καθεστώτος επικεντρώνονται στην σύνταξη του νέου Συντάγματος, το οποίο προορίζεται να προωθήσει το Προεδρικό σύστημα. Επιπλέον, οι πολιτικές εκφοβισμού που ακολουθήθηκαν από το κυβερνών κόμμα σε βάρος των Κούρδων της Τουρκίας, απέκτησε νέα διάσταση, αυτή των απαλλοτριώσεων. Οι πιεστικές κρατικές πολιτικές κατά του κουρδικού στοιχείου είχαν ως αποτέλεσμα οι κουρδικές οργανώσεις να προχωρήσουν σε επιθέσεις αυτοκτονίας επιτείνοντας την κατάσταση ανασφάλειας. Η κατάσταση επιβαρύνεται με την ανεξέλεγκτη δράση των μαχητών του αυτοαποκαλούμενου «Ισλαμικού Κράτους», το οποίο προβαίνει επίσης σε αυτοκτονικές επιθέσεις σε σημαντικά σημεία της χώρας. Οι καταπιεστικές πολιτικές του Προέδρου, έχουν άμεσες επιπτώσεις στην ελευθερία λόγου και έκφρασης. Οι πιέσεις κατά των Μ.Μ.Ε. και των δημοσιογράφων δεν πέρασαν απαρατήρητες διεθνώς, η οποία τηρεί μια επικριτική στάση απέναντι στον Ερντογάν.

 Αναφορικά με τις εξελίξεις στα θέματα εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας, το υπόμνημα αυτό ασχολείται με τις εξελίξεις στην Μέση Ανατολή, όπου οι σχέσεις της Άγκυρας με το Κάιρο και με το Ισραήλ, παραμένουν, παρά τις προσδοκίες, στάσιμες. Οι εξελίξεις στην Βόρεια Συρία αποτέλεσε άλλο ένα σημαντικό ζήτημα που απασχόλησε την κυβέρνηση του Αχμέτ Νταβούτογλου. Η πιθανότητα διεθνούς αποδοχής του ομόσπονδου μορφώματος των Κούρδων της Συρίας προκάλεσε φόβους στην Άγκυρα για την εδαφική ακεραιότητα της χώρας. Οι σχέσεις με το Κάιρο διατηρήθηκαν σε αρνητικό επίπεδο, κυρίως λόγω της πολιτικής της Άγκυρας να παρεμβαίνει στα εσωτερικά ζητήματα του καθεστώτος αλ-Σίσι. Έτσι, παρά τις προσμονές, οι σχέσεις δεν βελτιώθηκαν ούτε κατά την Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας που έλαβε χώρα στην Κωνσταντινούπολη, στην οποία η Αίγυπτος εκπροσωπήθηκε σε επίπεδο Αναπληρωτή Υπουργού. Οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελούν μία σημαντική πτυχή της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Το αίτημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Τουρκία για μεγαλύτερη δέσμευση στο μεταναστευτικό με ανάλογες οικονομικές και πολιτικές διευκολύνσεις και παραχωρήσεις, οι οποίες διατυπώθηκαν στην συμφωνία της 18ης Μαρτίου 2016, είναι ζήτημα που απασχόλησε την επικαιρότητα και έχει διεθνολογικό ενδιαφέρον. Οι ελληνο-τουρκικές σχέσεις συνιστούν άλλο σημαντικό ζήτημα στην εξωτερική πολιτική της χώρας. Την περίοδο που εξετάζουμε έλαβε χώρα η 4η σύνοδος του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας στην Σμύρνη, που έχει συμβολική σημασία. Παρά τις συχνές και υψηλού επιπέδου διμερείς σχέσεις, την ίδια περίοδο συνεχίζουν οι προκλητικές πολιτικές της Άγκυρας στο Αιγαίο. Σημαντική θέση στην εξωτερική πολιτική της χώρας κατέχουν οι σχέσεις με τις Η.Π.Α. Άξια προσοχής κατά την περίοδο που εξετάζουμε είναι η επίσκεψη του Ερντογάν στις Η.Π.Α., η οποία πραγματοποιήθηκε με αφορμή την Σύνοδο για την Πυρηνική Ασφάλεια. Η μετ’ εμποδίων συνάντηση του τούρκου Προέδρου με τον Μπαράκ Ομπάμα επιτρέπει ερμηνείες οι οποίες αποδίδονται στις ανησυχίες της Ουάσιγκτον για τις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία. Επιπλέον, θα πρέπει να αναφερθούν οι στενές σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ Άγκυρας και Μπακού με αφορμή το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, το οποίο πραγματοποιήθηκε εκτάκτως στην Άγκυρα. Η ανάφλεξη της αζερο- αρμενικής αντιπαράθεσης στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ και η ανακατάληψη χωριών από τις αζερικές δυνάμεις, συνέβαλε στην ανάπτυξη στενών σχέσεων μεταξύ Άγκυρας και Μπακού, καθώς και τη δημιουργία έντασης με τη Ρωσία. Η στρατηγική της νεο-οθωμανικής ηγεσίας στη διεθνή σκηνή έχει ως στόχο την εγκαθίδρυση της τουρκικής ηγεμονίας στην Μέση Ανατολή. Ο φιλόδοξος αυτός στόχος, μολονότι θα μπορούσε να οδηγήσει την χώρα στην ανέλιξη κλίμακας στο διεθνές σύστημα, ενέχει τον κίνδυνο της υπερεξάπλωσης και της φθοράς.

Όσον αναφορά την Μέση Ανατολή και ευρύτερα τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, δίνεται έμφαση σε ορισμένες μόνο εξελίξεις που επηρεάζουν την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή και έχουν προεκτάσεις στο διεθνές σύστημα. Η κρίση στην Συρία και οι ειρηνευτικές συνομιλίες στην Γενεύη, η κατάσταση στη Λιβύη και τα η στάση της Ε.Ε., η Σύνοδος Κορυφής του Οργανισμού της Ισλαμικής Συνεργασίας στην Κωνσταντινούπολη, οι εξελίξεις στο Κυπριακό, καθώς και οι πρωτοβουλίες Ελλάδας, Ισραήλ και Κύπρου, συνιστούν μερικά από τα θέματα αυτά. Τέλος, πέραν των παραπάνω, εξετάζονται στο παρόν και άλλα σημαντικά θέματα, όπως εκείνα της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο, της ευρωπαϊκής και βαλκανικής ασφάλειας, καθώς και της διεθνούς αγοράς ενέργειας – θέματα τα οποία ασφαλώς επηρεάζουν τις εξελίξεις στον περίγυρο της Ελλάδας.

 

JSN Yoyo template designed by JoomlaShine